Wanneer goed nooit goed genoeg is

Wanneer we denken aan ‘de perfectionist’, dan denken we aan iemand die de lat hoog legt. Een pietje precies, iemand met oog voor detail. Iemand met uitgekiende systemen om de dingen zus of zo aan te pakken. Iemand voor wie goed altijd beter kan. Maar perfectionisme is zoveel meer. Uitstelgedrag is bijvoorbeeld ook een kenmerk van een perfectionisme-patroon. Net als faalangst, geen nee kunnen zeggen, piekeren, keuzestress en altijd maar doorgaan.

Ik merk dat cliënten vaak heel verrast zijn dat hun uitstelgedrag aan perfectionisme te linken is. “Maar ik begin er te laat aan of zelfs nooit, dus dat is dan toch verre van perfect?”. Je begint er niet aan of je stelt het uit tot het niet anders meer kan, net omdat je bang bent dat het niet perfect zal zijn. Ergens zit er een stemmetje dat zegt: “Het zal toch niet goed zijn. Ik kan dat niet. Anderen kunnen dat beter. Wie zit daar nu op te wachten.” Ik beschouwde vroeger mijn ‘talent’ om goed te presteren onder druk als iets positiefs. Studeren voor de examens? Dat deed ik liefst zo kort mogelijk voor het examen. Een projectaanvraag schrijven? Ik telde de weken af vanaf de uiterste indiendatum en schoot pas echt in actie als het echt niet anders meer kon. Een flyer ontwerpen en laten drukken? Ik moet extra betalen voor een snelle levering, omdat ik te laat besteld heb. Nu weet ik dat dit uitstelgedrag is uit angst om geen perfect resultaat af te leveren.




De symptomen van het perfectionismepatroon

Perfectionisme kan op verschillende manieren tot uiting komen. Sommige mensen met het patroon hebben (bijna) alle symptomen in meerdere of mindere mate. Andere mensen hebben één of twee kenmerken in extreme mate en hebben geen last van de andere symptomen. De kern van perfectionisme is een enorme hunkering naar bevestiging in combinatie met extreem hoge kwaliteitseisen. De andere symptomen vloeien hieruit voort en zijn vaak gelinkt aan elkaar.

Nood aan bevestiging: dit uit zich o.a. in pleasen, goed aanvoelen wat een ander nodig heeft en moeten zorgen voor anderen (en niet voor jezelf), geen grenzen aangeven, je verwachtingen niet uitspreken, conflicten vermijden.

Voorbeeld uit het leven gegrepen: ik ben op stap met vrienden en er ontstaat een discussie of er is een meningsverschil. Ik heb natuurlijk zelf ook een mening, maar ik zal ze niet uitspreken uit angst voor een conflict. Wat gaan ze wel denken als ik opkom voor mijn mening en vooral, gaan ze mij nog wel een toffe vriendin vinden? Ik zeg dan maar niks.

Extreem hoge kwaliteitseisen: onbereikbare eisen voor jezelf, maar vaak ook voor anderen.

Voorbeeld: een Exceldocument moet helemaal af zijn. De kleuren moeten kloppen, de breedte van de kolommen ook, het lettertype moet overal hetzelfde zijn, hoofd- en kleine letters moeten consequent gebruikt worden, enz. Als iemand anders mij een Excel doorstuurt die ik zelf nog ga gebruiken of ga delen met anderen, dan zal ik die aan dezelfde kwaliteitseisen onderwerpen. Vermoeiend hoor… en ook tijdsintensief. (Noot: heb je gemerkt dat ik ‘moeten’ schrijf? Een teken dat er op dat vlak nog werk aan de winkel is wat betreft mijn eigen patroon.)

Laag zelfbeeld: de lat ligt zo hoog dat je vaak (of altijd) ontevreden bent over jezelf, over het werk dat je aflevert, je uiterlijk,… Je glas is halfleeg en het is moeilijk om aan te geven waar je wel tevreden over bent.

Voorbeeld: als ik wel een goeie rug zou hebben, dan zou ik een betere mama, dochter, partner, vriendin, collega,… zijn.

(Faal)angst: angst over dingen die je niet onder controle hebt.

Voorbeeld: toen ik nog studeerde, heb ik overwogen om tijdens mijn licentiaatsjaren alleen nog de taalvakken op te nemen en alle andere vakken niet te doen. Echt zot, als ik daar nu op terugkijk. Ik had zo’n hekel aan dat blokken en had echt genoeg van die stress. Ik werd gelukkig goed omringd en heb dan gewoon -zonder ooit tweede zit gehad te hebben overigens- mijn diploma gehaald. Dat is misschien nog zotter :D

Controledrang: pas wanneer je iets onder controle hebt, heb je rust. Dit uit zich o.a.: de dingen moeten op jouw manier gedaan worden, nood aan planning, to do-lijstjes maken, alles een vaste plaats geven (en o wee als iemand het dan op een andere plaats legt),…

Voorbeeld: controledrang is allicht mijn grootste valkuil, dus voorbeelden te over! Sinds ik chronische pijn heb, heb ik geen controle meer over mijn lichaam en mijn planning. Elke dag is anders en altijd weer moet ik afwachten hoe een dag gaat. Soms plan ik iets en moet ik op het laatste moment toch nog afzeggen, omdat ik teveel pijn heb. Soms ga ik dan toch, om te pleasen of vanuit het idee dat ze me anders niet meer tof gaan vinden.

Piekeren: mensen met perfectionisme zijn denkers, geen voelers (meer). Wanneer je gedachten maar blijven rondjes draaien, wordt dit piekeren. Denken kan je immers controleren, voelen niet.

Voorbeeld: ik ben een kei in piekeren. Als er een test voor piekeren zou zijn, dan kreeg ik vast een 10 op 10. Het houdt me vaak ook ’s nachts wakker. Dat kunnen belangrijke dingen zijn, maar vaak ook kleine en onbenullige dingen.

Uitstelgedrag: je begint niet aan een taak, want het zal toch niet goed genoeg zijn. Je stelt ze uit tot het echt niet anders meer kan of je begint er helemaal niet aan.

Voorbeeld: ik schreef deze tekst een week geleden, nadat het maar twee dagen op mijn to do-lijstje had gestaan. Flink zo! Dacht ik... En toen liet ik de tekst nog een nacht rusten, en toen nog een nacht, en nog een nacht, en... Je snapt het.

Keuzestress: zal je wel de goeie keuze maken? Kiezen is immers verliezen.

Voorbeeld: ik ben thuis de vakantieplanner van dienst. Ik doe dat graag, want -verrassing!- dan heb ik de touwtjes in handen en dan kan ik checken of de accommodatie wel aan mijn hoge kwaliteitseisen voldoet. Ik lees dan honderden reviews, maak dan lijstjes met mogelijke vakantiehuizen en pluis vluchtroutes uit. Maar dan komt het moment dat er keuzes moeten gemaakt worden. Soms duurt het dan zo lang voor ik een keuze kan maken, dat de keuze voor mij gemaakt wordt. Intussen is het ene vakantiehuis al verhuurd en is de vlucht van A naar B 400€ duurder geworden. En dan vind ik het natuurlijk jammer dat net dat huis en die vlucht geen optie meer zijn en dan ben ik kwaad op mezelf omdat ik weer getalmd heb.


Te betrokken en te groot verantwoordelijkheidsgevoel: je ziet werk en je neemt dat dan ook vaak op jou, ook al is dat eigenlijk helemaal niet jouw verantwoordelijkheid. Je hoopt dat anderen dit opmerken en bevestigen dat je goed bezig bent, maar anderen laten dit vaak gewoon gebeuren. Ah ja, makkelijk toch, zo iemand die alles doet.

Geen voorbeeld van mezelf deze keer, want dankzij mijn krakkemikkige rug moet ik het wel rustiger aan doen. Zelfzorg loont wel degelijk :) Wel een voorbeeld uit de loopbaanbegeleiding: ik hoor vaak van cliënten dat ze op het werk taken opnemen die helemaal niet hun verantwoordelijkheid zijn. Ze horen zichzelf al ja zeggen, terwijl ze eigenlijk ‘neeeeeee, ik heb hier geen tijd voor’ denken. Collega’s vinden snel de weg naar hen, aangezien ze weten dat ze altijd een ‘ja’ krijgen.

Doorgaan en niet opgeven: opgeven is voor losers, ziek zijn ook. Als het moeilijk wordt, dan moet je net een tandje bijsteken. Je hebt geen oog voor je eigen grenzen.

Voorbeeld: ik kreeg voor het eerst rugpijn in augustus 2011. Ik ben pas twee jaar later met medicatie gestart, dik tegen mijn goesting, want ‘ik was niet zwak’. En ik bleef maar doorgaan, ik bleef maar werken aan het hetzelfde tempo. Als ik daar nu op terugkijk, dan kan ik nauwelijks geloven dat ik dat nog zo lang heb volgehouden. Na een tijdje ging ik 80% werken, nog daarna werkte ik een dag per week thuis, daarna twee dagen per week. Ik viel al eens een week uit en ging daarna weer terug. Ik viel eens twee maanden uit en ging daarna weer terug. Tot ‘ineens’ het licht uitging in oktober 2015. Zo lang was ik doorgegaan. Het grootste deel van de tijd ben ik in het reine met mijn gezondheidssituatie, maar ik kan niet ontkennen dat ik het nog steeds een beetje als falen aanvoel.

Ik kon deze blog alleen maar schrijven dankzij mijn (inspiratie)bronnen:

  • Specialisatieopleiding coachen van mensen met een perfectionismepatroon, Het Ontwikkelingsinstituut

  • "Zeg me dat ik oké ben", Marcel Hendrickx

  • "Perfection is a bitch", Anja Copejans

22 keer bekeken

© 2020 by flowfix. Proudly created with Wix.com